Bạn làm quen với một người trên mạng.
Hai người nói chuyện mỗi ngày.
Người đó nhớ những điều bạn từng kể.
Họ biết lúc bạn buồn, lúc bạn vui.
Họ chúc bạn ngủ ngon.
Họ nói rằng bạn rất đặc biệt.
Rồi một ngày, họ nói:
“Tớ thích cậu.”
Bạn bắt đầu tin rằng mình đã tìm được một người thực sự hiểu mình.
Nhưng có một vấn đề:
Người ở phía bên kia màn hình có thể không phải là người mà họ nói họ là.
Họ có thể sử dụng ảnh của người khác, tên giả, tuổi giả hoặc một danh tính hoàn toàn khác để xây dựng một con người không có thật trên Internet.
Hành vi đó được gọi là catfishing.
Catfishing là gì?
Catfishing là hành vi một người tạo hoặc sử dụng một danh tính giả trên Internet để lừa người khác về con người thật của mình.
Họ có thể sử dụng:
Ảnh của một người khác.
Tên giả.
Tuổi giả.
Nghề nghiệp giả.
Trường học giả.
Địa điểm sống giả.
Thậm chí tạo cả một câu chuyện cuộc đời không có thật.
Mục đích của catfishing có thể khác nhau.
Có người muốn tìm kiếm tình cảm hoặc sự chú ý.
Có người muốn lừa tiền.
Có người muốn lấy thông tin cá nhân.
Có người muốn dụ nạn nhân gửi hình ảnh riêng tư.
Cũng có người sử dụng danh tính giả để thực hiện các hành vi xấu khác.
Vì vậy, catfishing không chỉ đơn giản là “nói dối trên mạng”. Trong một số trường hợp, nó có thể trở thành một cái bẫy nguy hiểm.
Catfishing thường bắt đầu như thế nào?
Điều đáng sợ là catfishing thường không bắt đầu bằng một lời đề nghị kỳ quặc.
Nó có thể bắt đầu rất bình thường.
Một lời mời kết bạn.
Một bình luận.
Một tin nhắn.
Một người cùng sở thích.
Một người nói rằng họ cũng thích âm nhạc bạn thích.
Hai người bắt đầu trò chuyện.
Sau một thời gian, người đó trở nên rất thân thiết.
Họ kể cho bạn nghe những chuyện riêng tư.
Bạn cũng chia sẻ những chuyện của mình.
Cảm giác thân thiết ngày càng tăng.
Và chính lúc đó, nếu người kia có ý đồ xấu, họ có thể bắt đầu tận dụng sự tin tưởng mà bạn đã dành cho họ.
Dấu hiệu đầu tiên: Người đó luôn né tránh việc xác nhận danh tính
Một người bạn trên mạng không nhất thiết phải gọi video ngay lập tức.
Việc một người không muốn gọi video không tự động có nghĩa họ là catfish.
Nhưng nếu một người liên tục đưa ra những lý do để né tránh mọi hình thức xác nhận danh tính, bạn nên cẩn thận.
Ví dụ:
“Camera điện thoại tớ hỏng.”
“Tớ không thích gọi video.”
“Mạng nhà tớ yếu.”
“Để hôm khác nhé.”
Một lần thì chẳng nói lên điều gì.
Nhưng nếu lần nào cũng có một lý do mới và người đó đặc biệt khó chịu khi bạn hỏi về danh tính thật, đó là một dấu hiệu cần chú ý.
Dấu hiệu thứ hai: Ảnh quá hoàn hảo nhưng thông tin lại rất ít
Một tài khoản sử dụng ảnh đẹp không có nghĩa là tài khoản giả.
Nhưng bạn có thể cẩn thận hơn nếu một tài khoản:
Chỉ có vài bức ảnh.
Ảnh trông như ảnh người mẫu.
Các bức ảnh không có nhiều dấu hiệu về cuộc sống thật.
Không có bạn bè hoặc tương tác đáng tin cậy.
Thông tin cá nhân rất ít.
Hoặc các thông tin trên tài khoản không thống nhất với những gì người đó kể.
Điều đáng chú ý không phải là một dấu hiệu đơn lẻ.
Mà là nhiều dấu hiệu bất thường xuất hiện cùng lúc.
Dấu hiệu thứ ba: Câu chuyện về bản thân thay đổi liên tục
Hôm nay họ nói đang học ở một trường.
Vài tuần sau lại kể một câu chuyện khác.
Họ nói sống ở thành phố này nhưng sau đó lại nói mình sống ở nơi khác.
Tuổi của họ không khớp với những gì từng kể.
Gia đình, công việc hoặc cuộc sống của họ cũng liên tục thay đổi.
Một người thật có thể nhớ nhầm một chi tiết.
Nhưng nếu bạn càng nói chuyện càng phát hiện ra nhiều mâu thuẫn, hãy chậm lại.
Đừng cố tìm lý do để giải thích tất cả những điều bất thường chỉ vì bạn đã quý người đó.
Dấu hiệu thứ tư: Họ nhanh chóng trở nên quá thân mật
Đây là một dấu hiệu đáng chú ý.
Bạn mới quen một người chưa lâu nhưng họ đã nói:
“Tớ chưa từng gặp ai hiểu tớ như cậu.”
“Tớ yêu cậu.”
“Cậu là người duy nhất tớ có thể tin.”
“Tớ không muốn mất cậu.”
Những câu nói như vậy không tự động chứng minh người đó là catfish.
Nhưng một mối quan hệ phát triển quá nhanh có thể khiến bạn dễ tin tưởng người kia trước khi thực sự biết họ là ai.
Đặc biệt nếu sau đó họ bắt đầu yêu cầu bạn giữ bí mật hoặc làm những điều khiến bạn không thoải mái.
Dấu hiệu thứ năm: Họ muốn bạn giữ mối quan hệ bí mật
Người kia nói:
“Đừng kể với bạn bè nhé.”
“Bố mẹ cậu mà biết thì họ sẽ ngăn chúng ta.”
“Chuyện của hai đứa mình thôi.”
Việc giữ một mối quan hệ riêng tư không nhất thiết là vấn đề.
Nhưng nếu một người trên mạng muốn bạn tách khỏi những người có thể giúp bạn kiểm tra danh tính của họ, hãy đặc biệt cẩn thận.
Một người đáng tin không cần phải khiến bạn cô lập khỏi gia đình hoặc bạn bè để duy trì mối quan hệ.
Dấu hiệu thứ sáu: Họ bắt đầu hỏi thông tin riêng tư
Ban đầu có thể chỉ là:
“Cậu học trường nào?”
Sau đó:
“Nhà cậu ở khu nào?”
“Bố mẹ cậu thường có nhà không?”
“Cậu thường về nhà lúc mấy giờ?”
“Số điện thoại của cậu là gì?”
“Cho tớ tài khoản khác của cậu nhé.”
Mỗi câu hỏi có vẻ vô hại.
Nhưng khi ghép nhiều thông tin lại, một người có thể biết rất nhiều về bạn.
Đừng cung cấp cho người lạ trên mạng những thông tin giúp họ xác định nơi ở, lịch trình, trường học hoặc thông tin bảo mật của bạn.
Dấu hiệu nguy hiểm: Họ bắt đầu nói về tiền
Đây là lúc bạn cần đặc biệt cảnh giác.
Người đó kể rằng họ đang gặp khó khăn.
Điện thoại bị hỏng.
Cần tiền chữa bệnh.
Gia đình gặp chuyện.
Đang mắc kẹt ở đâu đó.
Cần tiền để mua vé.
Hoặc hứa sẽ trả lại sau.
Bạn có thể nghĩ:
“Người mình yêu đang gặp khó khăn. Mình phải giúp.”
Nhưng hãy dừng lại.
Nếu bạn chưa từng gặp người đó ngoài đời và chưa xác minh được danh tính của họ, đừng chuyển tiền chỉ vì câu chuyện cảm động mà họ kể.
Đặc biệt, đừng cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng, mã OTP, mật khẩu hoặc mã xác thực cho họ.
Nguy hiểm hơn: Họ yêu cầu ảnh riêng tư
Một số kẻ giả danh người yêu trên mạng có thể dần dần khiến nạn nhân tin tưởng.
Sau đó họ nói:
“Tớ tin cậu nên cậu cũng phải tin tớ.”
“Chỉ gửi cho tớ thôi, không ai biết đâu.”
“Nếu cậu yêu tớ thì chứng minh đi.”
Đây là một cái bẫy rất nguy hiểm.
Bạn không nợ bất kỳ ai một bức ảnh riêng tư để chứng minh tình cảm.
Nếu ai đó gây áp lực để bạn gửi hình ảnh mà bạn không muốn gửi, bạn có quyền nói “không”.
Nếu bạn đã lỡ gửi, đừng vì xấu hổ mà tiếp tục làm theo yêu cầu của họ.
Hãy nói với một người lớn đáng tin cậy để được hỗ trợ.
“Nhưng người đó biết rất nhiều về mình thì sao?”
Đừng nghĩ rằng:
“Họ biết sinh nhật của mình.”
“Họ biết mình học trường nào.”
“Họ biết tên bạn thân của mình.”
nên chắc chắn họ là người thật.
Thông tin trên Internet có thể được thu thập từ nhiều nguồn.
Một người có thể tìm hiểu về bạn thông qua những gì bạn từng đăng công khai.
Họ có thể xem ảnh, bài viết, bình luận, danh sách bạn bè hoặc những tài khoản khác của bạn.
Vì vậy, việc một người biết nhiều về bạn không chứng minh rằng bạn đã biết họ.
Có thể kiểm tra một tài khoản có đáng tin không?
Bạn có thể chủ động kiểm tra những thông tin công khai.
Ví dụ:
Thông tin trên các tài khoản có nhất quán không?
Tài khoản đã hoạt động lâu chưa?
Có tương tác tự nhiên với những người thật không?
Các hình ảnh có dấu hiệu bất thường không?
Câu chuyện về bản thân có thay đổi không?
Họ có liên tục né tránh việc xác nhận danh tính không?
Bạn cũng có thể sử dụng tính năng tìm kiếm hình ảnh ngược của các công cụ tìm kiếm để kiểm tra xem một bức ảnh công khai có xuất hiện ở những tài khoản khác hay không.
Tuy nhiên, không có một cách kiểm tra đơn giản nào đảm bảo 100% rằng một người trên mạng là người thật.
Vì vậy, cách an toàn nhất vẫn là không vội tin tưởng và không cung cấp thông tin nhạy cảm.
Đừng vội gặp người quen trên mạng một mình
Đây là điều đặc biệt quan trọng với tuổi teen.
Nếu bạn đã quen một người trên Internet và muốn gặp họ ngoài đời, đừng tự ý đi gặp một mình chỉ vì hai người đã nói chuyện rất lâu.
Hãy nói với bố mẹ hoặc một người lớn đáng tin cậy.
Nếu cuộc gặp thực sự cần thiết, hãy ưu tiên địa điểm công cộng và có người đáng tin biết bạn đang ở đâu.
Không nên đến một địa điểm riêng tư do người lạ trên mạng lựa chọn.
Và nếu người đó phản ứng tức giận khi bạn muốn có biện pháp an toàn, đó lại là một dấu hiệu đáng chú ý.
Người thực sự quan tâm đến bạn sẽ không yêu cầu bạn đánh đổi sự an toàn để chứng minh tình cảm.
Nếu phát hiện người mình quen là catfish thì sao?
Cảm giác đầu tiên có thể là tức giận.
Xấu hổ.
Thất vọng.
Thậm chí bạn có thể tự trách mình:
“Sao mình ngốc thế?”
Nhưng đừng làm vậy.
Bị lừa không có nghĩa bạn ngu ngốc.
Những người thực hiện catfishing có thể dành rất nhiều thời gian để tạo lòng tin và xây dựng một câu chuyện phù hợp với nạn nhân.
Điều quan trọng là bạn nhận ra vấn đề và dừng lại.
Nếu tài khoản có hành vi đáng ngờ, bạn có thể ngừng liên lạc, chặn và báo cáo tài khoản trên nền tảng.
Nếu có liên quan đến tiền, đe dọa, tống tiền hoặc hình ảnh riêng tư, hãy giữ lại những thông tin cần thiết và tìm người lớn đáng tin cậy để hỗ trợ.
Nếu đã gửi tiền hoặc thông tin cho họ thì sao?
Đừng im lặng vì xấu hổ.
Càng phát hiện sớm, bạn càng có cơ hội xử lý tình huống tốt hơn.
Hãy nói ngay với bố mẹ hoặc một người lớn đáng tin cậy.
Nếu liên quan đến tài khoản trực tuyến, hãy đổi mật khẩu và bật các biện pháp bảo mật phù hợp.
Nếu đã cung cấp thông tin tài chính hoặc chuyển tiền, cần nhanh chóng thông báo cho người lớn và đơn vị liên quan để được hướng dẫn xử lý.
Nếu người kia đe dọa hoặc tống tiền bạn, đừng tiếp tục làm theo yêu cầu chỉ vì sợ họ phát tán thông tin.
Hãy giữ lại bằng chứng và tìm sự hỗ trợ.
Ba điều cần nhớ khi quen ai đó trên mạng
Một: Ảnh đẹp không chứng minh danh tính.
Hai: Nói chuyện lâu không có nghĩa bạn thực sự hiểu người đó.
Ba: Tình cảm không phải lý do để bạn bỏ qua sự an toàn.
Bạn có thể quý một người.
Có thể thích nói chuyện với họ.
Có thể cảm thấy họ rất hiểu mình.
Nhưng hãy luôn nhớ:
Niềm tin cần được xây dựng bằng thời gian và sự xác thực, không chỉ bằng những lời nói ngọt ngào trên màn hình.
Đừng để câu “Nếu cậu yêu tớ…” trở thành cái bẫy
Có một câu rất đáng cảnh giác:
“Nếu cậu yêu tớ thì…”
Nếu cậu yêu tớ thì gửi ảnh.
Nếu cậu yêu tớ thì cho mật khẩu.
Nếu cậu yêu tớ thì chuyển tiền.
Nếu cậu yêu tớ thì đừng nói với bố mẹ.
Nếu cậu yêu tớ thì phải gặp tớ một mình.
Không.
Tình cảm không phải là một cuộc kiểm tra mà bạn phải vượt qua bằng cách làm những điều khiến mình không an toàn.
Một người thực sự tôn trọng bạn sẽ không dùng tình cảm để ép bạn vượt qua giới hạn của chính mình.
Điều quan trọng nhất
Internet cho phép chúng ta gặp rất nhiều người mà ngoài đời có thể chưa bao giờ gặp.
Đó là một điều tuyệt vời.
Bạn có thể tìm được những người cùng sở thích.
Có thể kết bạn.
Có thể học hỏi.
Thậm chí có thể gặp một người thực sự quan trọng với cuộc đời mình.
Nhưng Internet cũng có một điểm khác với đời thực:
Bạn không thể nhìn thấy toàn bộ con người ở phía bên kia màn hình.
Một bức ảnh có thể là ảnh của người khác.
Một cái tên có thể là tên giả.
Một câu chuyện có thể được dựng lên.
Và một mối quan hệ tưởng như rất thật có thể bắt đầu từ một danh tính không tồn tại.
Vì vậy, hãy cứ kết bạn.
Hãy cứ trò chuyện.
Nhưng đừng vội trao tất cả niềm tin chỉ vì ai đó khiến bạn cảm thấy đặc biệt.
Người thật sự quý bạn sẽ không bắt bạn phải đánh đổi quyền riêng tư, tiền bạc hay sự an toàn để chứng minh tình cảm.
Miss Teen Dictionary
Catfishing = hành vi sử dụng danh tính giả trên Internet để lừa người khác về con người thật của mình.
Ví dụ dễ hiểu: Một người sử dụng ảnh và tên của người khác để tạo tài khoản giả, làm quen và xây dựng một mối quan hệ tình cảm với bạn.
Dấu hiệu cần chú ý: Né tránh xác nhận danh tính, thông tin cá nhân mâu thuẫn, quá nhanh chóng tạo sự thân mật, yêu cầu giữ bí mật, xin tiền hoặc yêu cầu thông tin và hình ảnh riêng tư.
Nếu gặp: Không gửi tiền, mật khẩu, mã OTP hoặc hình ảnh riêng tư; không gặp người lạ một mình; lưu lại bằng chứng cần thiết, chặn và báo cáo tài khoản khi cần, đồng thời nói với người lớn đáng tin cậy nếu cảm thấy bị lừa hoặc không an toàn.
Câu nhớ nhanh: “Bạn có thể tin một người trên mạng, nhưng hãy để thời gian chứng minh họ là ai trước khi trao cho họ những thứ không thể lấy lại.”