Một buổi tối, bạn nhận được lời mời kết bạn.
Ảnh đại diện là một người trông khá thân thiện.
Tài khoản có vài bức ảnh đẹp, một số bài đăng và cũng có những người bạn chung.
Người đó nhắn:
“Chào bạn, thấy bạn hay đăng ảnh thú vị nên mình muốn làm quen.”
Bạn trả lời.
Hai người nói chuyện khá hợp.
Người đó biết lắng nghe.
Hay hỏi han.
Đôi khi còn nói những câu khiến bạn cảm thấy mình đặc biệt:
“Mình chưa từng nói chuyện với ai hợp như bạn.”
Một thời gian sau, họ hỏi:
“Bạn học trường nào?”
“Nhà bạn ở khu nào?”
“Bạn thường đi học lúc mấy giờ?”
Rồi:
“Cho mình xin số điện thoại nhé.”
Hoặc:
“Gửi mình một tấm ảnh riêng được không?”
Lúc này, có thể bạn bắt đầu thấy hơi lạ.
Nhưng lại nghĩ:
“Người ta chỉ muốn làm quen thôi mà.”
Đúng.
Có thể họ thực sự chỉ muốn làm quen.
Nhưng trên Internet, bạn không thể biết chắc một người là ai chỉ từ những gì họ nói với bạn.
Vì vậy, vấn đề không phải là có nên nói chuyện với người lạ hay không.
Mà là:
Khi nào một mối quan hệ trên mạng bắt đầu trở nên không an toàn?
Người lạ trên mạng không phải ai cũng xấu
Đây là điều đầu tiên cần hiểu.
Bạn có thể gặp một người hoàn toàn tử tế trên Internet.
Có thể kết bạn với một người ở tỉnh khác.
Có thể quen một người cùng sở thích.
Có thể tham gia một cộng đồng game, âm nhạc, thể thao hoặc học tập rồi gặp những người bạn mới.
Internet giúp chúng ta kết nối với rất nhiều người mà ngoài đời có thể chẳng bao giờ gặp.
Vì vậy, không nên biến bài học an toàn trên mạng thành:
“Tất cả người lạ trên Internet đều nguy hiểm.”
Điều cần học là:
Đừng trao niềm tin quá nhanh cho một người mà bạn chưa thể xác minh danh tính.
Vấn đề lớn nhất: Bạn không biết người đó thực sự là ai
Một tài khoản có thể có:
Ảnh đại diện đẹp.
Ảnh gia đình.
Video.
Bài đăng.
Bạn chung.
Thông tin trường học.
Thậm chí cả những câu chuyện rất chi tiết về cuộc sống.
Nhưng tất cả những thứ đó vẫn chưa chắc chứng minh được người đứng sau tài khoản là người mà họ tự giới thiệu.
Một người có thể dùng ảnh của người khác.
Có thể tạo một danh tính giả.
Có thể chiếm quyền tài khoản của người khác.
Hoặc có thể nói dối về tuổi, nơi ở, nghề nghiệp và nhiều thông tin khác.
Đó là lý do bạn nên nhớ:
“Tài khoản” không đồng nghĩa với “con người thật”.
Dấu hiệu đầu tiên: Họ muốn biết quá nhiều về bạn
Ban đầu có thể chỉ là:
“Bạn thích môn gì?”
“Bạn thích nghe nhạc gì?”
Những câu hỏi này khá bình thường.
Nhưng nếu người đó nhanh chóng chuyển sang:
“Bạn học trường nào?”
“Lớp nào?”
“Nhà bạn ở đâu?”
“Bố mẹ bạn thường đi làm lúc mấy giờ?”
“Bạn ở nhà một mình lúc nào?”
“Bạn thường đi đâu sau giờ học?”
thì hãy cẩn thận.
Không phải câu hỏi nào cũng nguy hiểm nếu đứng riêng lẻ.
Nhưng việc một người lạ cố thu thập quá nhiều thông tin về lịch trình, địa điểm và gia đình của bạn là một dấu hiệu đáng chú ý.
Dấu hiệu thứ hai: Họ hỏi bạn đang ở đâu
“Đang ở đâu vậy?”
“Gửi ảnh cho mình xem chỗ bạn đang ngồi đi.”
“Nhà bạn ở khu nào?”
“Trường bạn ở đâu?”
Những thông tin tưởng như nhỏ bé có thể ghép lại thành một bức tranh khá đầy đủ về cuộc sống của bạn.
Một bức ảnh bạn đăng lên mạng đôi khi còn có thể cho người khác biết:
Bạn đang ở đâu.
Bạn đi cùng ai.
Bạn thường đến địa điểm nào.
Hoặc bạn có thói quen gì.
Vì vậy, trước khi đăng ảnh hoặc chia sẻ vị trí, hãy tự hỏi:
“Nếu một người hoàn toàn xa lạ nhìn thấy điều này, họ có biết thêm điều gì về mình không?”
Dấu hiệu thứ ba: Họ muốn chuyển sang một nền tảng riêng tư hơn
Bạn mới quen trên một mạng xã hội.
Chưa nói chuyện được bao lâu, họ đã nói:
“Qua app này nói chuyện đi.”
“Cho mình số điện thoại nhé.”
“Add mình trên tài khoản riêng.”
“Đừng nói ở đây, qua chỗ khác nhé.”
Việc chuyển nền tảng không tự động có nghĩa là lừa đảo.
Nhưng nếu họ liên tục muốn đưa cuộc trò chuyện sang nơi kín đáo hơn, đặc biệt khi bạn chưa biết họ là ai, hãy cẩn thận.
Một người đáng tin sẽ không cần phải ép bạn rời khỏi nơi bạn cảm thấy an toàn.
Dấu hiệu thứ tư: Họ muốn bạn giữ bí mật
Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng nhất.
“Đừng kể cho ai nhé.”
“Chuyện này chỉ hai chúng ta biết thôi.”
“Nếu bố mẹ biết thì họ sẽ cấm chúng ta nói chuyện.”
“Bạn bè của bạn không hiểu đâu.”
Khi một người lạ cố tạo ra một bí mật riêng giữa họ và bạn, hãy đặc biệt chú ý.
Họ đang cố tách bạn khỏi những người có thể giúp bạn đánh giá tình huống.
Một mối quan hệ an toàn không cần bạn phải cô lập mình khỏi người thân để bảo vệ nó.
Dấu hiệu thứ năm: Họ nói mình bằng tuổi bạn nhưng có điều gì đó không khớp
Người đó nói:
“Mình cũng học cấp 3.”
Nhưng cách nói chuyện, thời gian sinh hoạt hoặc những câu chuyện họ kể có nhiều điểm bất thường.
Họ có thể gửi ảnh của một người trẻ tuổi để chứng minh mình cũng bằng tuổi bạn.
Nhưng ảnh không phải bằng chứng chắc chắn về danh tính.
Đừng mặc định một người là bạn cùng tuổi chỉ vì họ nói như vậy.
Dấu hiệu thứ sáu: Họ nhanh chóng trở nên “quá thân”
Mới nói chuyện vài ngày nhưng họ đã nói:
“Mình rất hiểu bạn.”
“Bạn là người đặc biệt với mình.”
“Mình chưa từng tin ai như bạn.”
“Bạn là người duy nhất mình có thể tâm sự.”
Những câu nói này có thể xuất hiện trong một tình bạn bình thường.
Nhưng nếu một người mới quen nhanh chóng tạo cảm giác rằng chỉ có họ mới hiểu bạn, hãy giữ khoảng cách.
Đặc biệt nếu sau đó họ bắt đầu yêu cầu bạn giữ bí mật hoặc làm những điều bạn không muốn.
Dấu hiệu thứ bảy: Họ dùng tình cảm để gây áp lực
Đây là lúc mối quan hệ bắt đầu trở nên không lành mạnh.
Bạn không muốn gửi ảnh.
Họ nói:
“Nếu tin mình thì gửi đi.”
Bạn không muốn cho số điện thoại.
Họ nói:
“Bạn coi mình là người ngoài à?”
Bạn không muốn gặp.
Họ nói:
“Vậy chắc bạn không coi trọng mình.”
Đó không phải là sự tôn trọng.
Người tôn trọng bạn sẽ tôn trọng cả những điều bạn không muốn làm.
Dấu hiệu thứ tám: Họ tặng quà hoặc cho tiền để tạo cảm giác mắc nợ
Một người mới quen có thể nói:
“Mình gửi bạn món quà nhé.”
Hoặc:
“Mình nạp game cho bạn.”
“Mình mua cho bạn cái này.”
Việc tặng quà không tự động có nghĩa là xấu.
Nhưng nếu sau đó họ nói:
“Mình đã cho bạn nhiều như vậy, bạn phải làm điều này cho mình.”
thì đó là một dấu hiệu nguy hiểm.
Quà tặng không tạo ra quyền kiểm soát đối với bạn.
Dấu hiệu thứ chín: Họ xin ảnh riêng tư
Có thể bắt đầu rất nhẹ nhàng:
“Gửi mình một tấm ảnh riêng đi.”
Sau đó:
“Ảnh này chỉ mình xem thôi.”
Rồi:
“Bạn tin mình mà đúng không?”
Nếu bạn từ chối, họ có thể gây áp lực hoặc giận dỗi.
Đây là lúc bạn cần dừng cuộc trò chuyện.
Bạn không có nghĩa vụ gửi ảnh riêng tư cho bất kỳ ai để chứng minh tình bạn, tình yêu hay sự tin tưởng.
Đặc biệt nếu bạn chưa thành niên, đừng gửi hình ảnh nhạy cảm hoặc riêng tư cho người lạ trên mạng.
Dấu hiệu thứ mười: Họ muốn gặp bạn một mình
Đây là dấu hiệu cần đặc biệt nghiêm túc.
“Ra gặp mình đi.”
“Không cần nói với bố mẹ đâu.”
“Chỉ gặp một chút thôi.”
“Mình gửi địa chỉ, bạn tự đến nhé.”
Nếu bạn chưa biết chắc người đó là ai, đừng gặp riêng.
Nếu một cuộc gặp thực sự cần thiết, hãy nói với bố mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy và chỉ cân nhắc một địa điểm công cộng, có người đi cùng.
Đừng nghĩ “mình đủ thông minh nên sẽ không bị lừa”
Lừa đảo không chỉ xảy ra với những người thiếu hiểu biết.
Nhiều người bị lừa vì kẻ xấu biết cách tạo niềm tin.
Họ có thể rất kiên nhẫn.
Có thể nói chuyện hàng tuần hoặc hàng tháng.
Có thể nhớ những điều bạn từng kể.
Có thể thường xuyên hỏi thăm bạn.
Có thể khiến bạn cảm thấy mình đang có một người bạn rất tốt.
Vì vậy, đừng nghĩ:
“Mình nói chuyện với người đó lâu rồi nên chắc chắn họ an toàn.”
Thời gian nói chuyện không phải bằng chứng tuyệt đối về danh tính hay ý định của một người.
Không phải mọi “red flag” đều giống nhau
Có những dấu hiệu chỉ đơn giản là hơi kỳ lạ.
Ví dụ một người hỏi bạn thích bộ phim nào.
Điều đó không có gì đáng lo.
Nhưng nếu họ liên tục hỏi:
“Bạn ở đâu?”
“Nhà có ai?”
“Khi nào bạn ở nhà một mình?”
“Gửi ảnh riêng đi.”
“Đừng nói với bố mẹ.”
thì những dấu hiệu đó khi xuất hiện cùng nhau cần được xem xét nghiêm túc.
Đừng chỉ nhìn từng hành động riêng lẻ. Hãy nhìn cả mô hình hành vi.
Nếu người lạ hỏi những điều bạn không muốn trả lời
Bạn không cần phải giải thích dài dòng.
Bạn có thể nói:
“Mình không chia sẻ thông tin đó.”
“Mình không gửi ảnh riêng.”
“Mình không muốn cho số điện thoại.”
“Mình không gặp người quen trên mạng một mình.”
Hoặc đơn giản:
“Không.”
Bạn không cần phải chứng minh mình lịch sự bằng cách vượt qua ranh giới của chính mình.
Nếu họ nổi giận khi bạn từ chối?
Đó lại càng là lý do để bạn giữ khoảng cách.
Một người tôn trọng bạn có thể thất vọng.
Nhưng họ sẽ chấp nhận câu trả lời của bạn.
Nếu người đó bắt đầu:
Chửi bạn.
Đe dọa.
Gây cảm giác tội lỗi.
Đòi bạn phải chứng minh tình cảm.
Đe dọa công khai tin nhắn hoặc hình ảnh.
Hãy dừng tương tác.
Giữ lại bằng chứng và nói với người lớn đáng tin cậy.
Nếu người đó biết quá nhiều về bạn thì sao?
Đừng tiếp tục cung cấp thêm thông tin chỉ vì nghĩ:
“Họ đã biết rồi thì cho biết thêm cũng chẳng sao.”
Hãy làm ngược lại.
Kiểm tra những gì bạn đang công khai trên mạng xã hội.
Xem lại quyền riêng tư của tài khoản.
Hạn chế thông tin về trường học, địa chỉ, lịch trình và vị trí.
Xóa những nội dung không cần thiết nếu phù hợp.
Nếu người đó khiến bạn cảm thấy bị theo dõi hoặc đe dọa, hãy nói với bố mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy.
Nếu người lạ gửi link cho bạn thì sao?
Đừng bấm chỉ vì họ nói:
“Link này có ảnh của bạn.”
“Bấm vào xem này.”
“Bạn trúng quà.”
“Đăng nhập để xem.”
Đường link có thể dẫn đến một trang giả mạo hoặc nội dung không phù hợp.
Nếu không biết rõ nguồn gốc, tốt nhất không mở.
Nếu đã lỡ bấm và nhập thông tin tài khoản, hãy đổi mật khẩu và kiểm tra bảo mật tài khoản ngay.
Ba câu hỏi trước khi tin một người lạ trên mạng
Trước khi mối quan hệ đi xa hơn, hãy tự hỏi:
1. Tôi có thực sự biết người này là ai không?
2. Người này có đang tôn trọng ranh giới của tôi không?
3. Tôi có cảm thấy mình phải giấu người thân hoặc làm điều mình không muốn để giữ mối quan hệ này không?
Nếu câu trả lời cho câu thứ ba là “có”, hãy dừng lại và tìm người đáng tin cậy để nói chuyện.
Quy tắc “Không bí mật – Không vội vàng – Không một mình”
Đây có thể là quy tắc rất dễ nhớ cho tuổi teen.
Không bí mật: Không để một người lạ khiến bạn phải giấu mối quan hệ với bố mẹ hoặc người đáng tin cậy.
Không vội vàng: Không chuyển tiền, gửi thông tin hoặc ảnh chỉ vì người kia thúc ép.
Không một mình: Không gặp riêng người quen trên mạng khi chưa xác minh danh tính và chưa có người lớn đáng tin cậy biết về cuộc gặp.
Chỉ ba điều này đã giúp bạn tránh được rất nhiều tình huống nguy hiểm.
Nếu bạn đã lỡ tin một người thì sao?
Đừng tự trách mình.
Bị lừa không có nghĩa bạn ngu ngốc.
Điều quan trọng là nhận ra vấn đề và dừng lại.
Nếu bạn đã cung cấp thông tin:
Ngừng chia sẻ thêm.
Đổi mật khẩu nếu cần.
Kiểm tra quyền riêng tư.
Chặn hoặc báo cáo tài khoản khi phù hợp.
Lưu lại bằng chứng.
Nói với bố mẹ hoặc người lớn mà bạn tin tưởng.
Nếu có đe dọa, tống tiền hoặc nguy cơ ngoài đời thực, đừng tự giải quyết một mình.
Hãy tìm người lớn ngay.
Điều quan trọng nhất
Làm quen với người mới không phải điều xấu.
Internet cũng không phải một nơi mà tất cả mọi người đều nguy hiểm.
Nhưng Internet có một điểm khác với đời thực:
Bạn có thể nhìn thấy một người mà không thực sự biết người đó là ai.
Vì vậy, đừng đánh giá một người chỉ bằng ảnh đại diện.
Đừng đánh giá bằng số người theo dõi.
Đừng đánh giá bằng những lời ngọt ngào.
Đừng đánh giá bằng việc họ nói chuyện với bạn bao lâu.
Hãy nhìn cách họ đối xử với ranh giới của bạn.
Nếu bạn nói “không”, họ có tôn trọng không?
Nếu bạn muốn kiểm tra, họ có cho bạn thời gian không?
Nếu bạn muốn nói với bố mẹ, họ có ủng hộ không?
Nếu bạn không muốn gửi ảnh, họ có chấp nhận không?
Nếu bạn không muốn gặp, họ có tôn trọng quyết định đó không?
Một người thật sự tốt sẽ không cần phá vỡ ranh giới của bạn để trở nên thân thiết với bạn.
Và hãy nhớ một câu rất đơn giản:
Không phải cứ người ta muốn làm quen thì mình phải cho họ bước vào cuộc sống của mình.
Checklist: Người lạ trên mạng đang làm quen với tôi
☐ Tôi chưa biết chắc người này thực sự là ai.
☐ Tôi không cung cấp địa chỉ, trường học hoặc lịch trình cá nhân cho họ.
☐ Tôi không gửi ảnh riêng tư.
☐ Tôi không cung cấp mật khẩu, OTP hoặc mã bảo mật.
☐ Tôi không chuyển tiền hoặc nhận quà từ người lạ chỉ vì họ yêu cầu.
☐ Tôi không giữ bí mật với bố mẹ chỉ vì người đó yêu cầu.
☐ Tôi không gặp người quen trên mạng một mình.
☐ Tôi biết mình có quyền chặn và báo cáo tài khoản khiến mình không thoải mái.
☐ Nếu cảm thấy có điều gì đó không ổn, tôi sẽ nói với một người lớn đáng tin cậy.
Miss Teen Dictionary
Online stranger = người mà bạn chỉ biết thông qua Internet và chưa xác minh được danh tính ngoài đời.
Online grooming = quá trình một người có thể cố xây dựng lòng tin và sự gắn bó với trẻ em hoặc người chưa thành niên trên Internet nhằm kiểm soát, lợi dụng hoặc dẫn dụ họ thực hiện những điều không an toàn.
Dấu hiệu cần chú ý: Người lạ muốn biết quá nhiều thông tin cá nhân, nhanh chóng tạo cảm giác thân thiết, yêu cầu giữ bí mật, gây áp lực khi bạn từ chối, xin ảnh riêng tư, gửi quà hoặc tiền để tạo cảm giác mắc nợ, hoặc muốn gặp bạn một mình.
Nếu gặp: Ngừng chia sẻ thông tin, giữ lại bằng chứng, chặn hoặc báo cáo tài khoản khi cần và nói với bố mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy.
Câu nhớ nhanh: “Người tốt không cần bạn phá bỏ ranh giới để chứng minh rằng bạn tin họ.”