Có một điều rất lạ về tiền.
Lúc mới nhận tiền, bạn cảm thấy mình khá giàu.
Nhưng vài ngày sau, mở ví ra:
“Ủa? Tiền đâu hết rồi?”
Một ly trà sữa.
Một món ăn vặt.
Vài lần mua đồ trong game.
Một món đồ thấy trên mạng.
Một lần đi chơi với bạn.
Mỗi khoản chỉ vài chục nghìn.
Nhưng cộng lại, cuối tháng bạn chẳng còn bao nhiêu.
Rồi lần sau nhận tiền, bạn lại tự nhủ:
“Lần này mình sẽ tiết kiệm.”
Nhưng mọi chuyện lại lặp lại.
Vấn đề có thể không phải là bạn có quá ít tiền.
Mà là bạn chưa có cách quản lý số tiền mình đang có.
Tiết kiệm tiền không có nghĩa là không được tiêu
Nhiều bạn nghĩ quản lý tiền nghĩa là:
“Từ nay không mua gì nữa.”
Nhưng cách đó rất khó duy trì.
Bạn vẫn có những thứ mình thích.
Vẫn muốn đi chơi.
Vẫn muốn mua một món đồ nhỏ.
Vẫn muốn uống một ly nước với bạn bè.
Và điều đó không có gì sai.
Quản lý tài chính cá nhân không phải là biến mình thành người không bao giờ tiêu tiền.
Mà là:
Biết tiền của mình đang đi đâu và chủ động quyết định nó nên đi đâu.
Đừng đợi có nhiều tiền mới học cách quản lý tiền
Có thể bạn nghĩ:
“Mình còn là học sinh, có được bao nhiêu tiền đâu mà quản lý?”
Nhưng đây chính là thời điểm rất tốt để bắt đầu.
Bởi vì khi số tiền còn nhỏ, bạn có cơ hội tập những thói quen nhỏ.
Sau này khi có thu nhập lớn hơn, những thói quen đó vẫn đi theo bạn.
Một người kiếm được nhiều tiền nhưng tiêu bao nhiêu cũng hết vẫn có thể gặp vấn đề.
Một người kiếm ít hơn nhưng biết kiểm soát chi tiêu lại có thể chủ động hơn rất nhiều.
Quản lý tiền là một kỹ năng, không phải một đặc quyền của người lớn.
Bước đầu tiên: Biết tiền của mình đến từ đâu
Hãy thử ghi lại tất cả những khoản tiền bạn nhận được trong một tháng.
Có thể là:
Tiền tiêu vặt.
Tiền bố mẹ cho khi đi học.
Tiền mừng tuổi.
Tiền được người thân cho.
Tiền kiếm được từ những công việc phù hợp với độ tuổi và có sự đồng ý, hỗ trợ của gia đình.
Không cần số tiền lớn.
Điều quan trọng là bạn biết mình thực sự có bao nhiêu tiền để sử dụng.
Nếu không biết mình có bao nhiêu, bạn rất khó biết mình đang tiêu quá nhiều hay không.
Bước thứ hai: Ghi lại tiền đi đâu
Đây mới là phần thú vị.
Trong một tuần, hãy ghi lại mọi khoản mình tiêu.
Không cần phải dùng ứng dụng phức tạp.
Điện thoại hoặc một cuốn sổ là đủ.
Ví dụ:
Thứ hai: 25.000 đồng ăn sáng.
Thứ ba: 20.000 đồng nước uống.
Thứ tư: 30.000 đồng đồ ăn vặt.
Thứ năm: 50.000 đồng mua một món đồ trong game.
Thứ sáu: 40.000 đồng đi chơi.
Nhìn từng khoản riêng lẻ, có thể bạn thấy chẳng đáng bao nhiêu.
Nhưng khi cộng lại, bạn sẽ bất ngờ.
Những khoản nhỏ lặp đi lặp lại mới là thứ thường làm tiền biến mất.
Phân biệt “muốn” và “cần”
Đây là một trong những kỹ năng tài chính quan trọng nhất.
Cần là những thứ bạn thực sự cần cho việc học tập và cuộc sống.
Muốn là những thứ bạn thích nhưng có thể sống mà không có chúng.
Ví dụ:
Mua dụng cụ học tập cần thiết → có thể là “cần”.
Mua thêm một chiếc bút chỉ vì nó đẹp → có thể là “muốn”.
Mua sách phục vụ việc học → có thể là “cần”.
Mua một món đồ chỉ vì thấy người khác có → có thể là “muốn”.
Điều quan trọng không phải là không bao giờ mua thứ mình muốn.
Mà là biết mình đang mua vì cần hay vì muốn.
Cẩn thận với câu “Chỉ có 20.000 đồng thôi mà”
Đây là một cái bẫy rất phổ biến.
20.000 đồng không nhiều.
Nhưng nếu bạn chi 20.000 đồng mỗi ngày trong 30 ngày thì đã thành 600.000 đồng.
Vấn đề không nằm ở một lần chi tiêu.
Nó nằm ở thói quen lặp lại.
Vì vậy, trước một khoản mua nhỏ, đừng chỉ hỏi:
“Mình có đủ tiền không?”
Hãy hỏi thêm:
“Mình có thực sự muốn dùng tiền cho việc này không?”
Quy tắc 24 giờ cho những món đồ không cần thiết
Bạn nhìn thấy một món đồ trên mạng.
Bạn rất thích.
Bạn muốn mua ngay.
Hãy thử chờ 24 giờ.
Không thêm vào giỏ rồi thanh toán ngay.
Không quyết định ngay khi cảm xúc đang cao.
Sau một ngày, hãy hỏi:
“Mình còn muốn nó không?”
Nếu vẫn muốn và khoản mua đó phù hợp với số tiền bạn có, bạn có thể cân nhắc.
Nếu không còn muốn nữa, bạn vừa tiết kiệm được một khoản mà không cần phải “hy sinh” quá nhiều.
Đặc biệt với những món đồ mua vì quảng cáo, livestream hoặc xu hướng mạng xã hội, khoảng thời gian chờ này rất hữu ích.
Đừng mua chỉ vì người khác đang có
Bạn bè có điện thoại mới.
Một người nổi tiếng sử dụng một món đồ.
Một video khiến bạn cảm thấy:
“Ai cũng có cái này.”
Nhưng “mọi người đều có” không có nghĩa là bạn cần nó.
Mạng xã hội có thể khiến chúng ta nhìn thấy liên tục những thứ người khác đang mua, đang dùng và đang tận hưởng.
Bạn chỉ nhìn thấy phần nổi.
Bạn không biết họ đã phải bỏ ra bao nhiêu tiền.
Không biết đó là đồ của họ hay được tài trợ.
Không biết họ có thực sự cần nó hay không.
Đừng dùng tiền của mình để chạy theo cuộc sống mà bạn nhìn thấy trên màn hình.
Hãy trả tiền cho bản thân trước
Đây là một thói quen rất đơn giản.
Mỗi khi nhận được tiền, thay vì tiêu hết rồi xem còn bao nhiêu để tiết kiệm, hãy làm ngược lại.
Tiết kiệm một phần nhỏ trước.
Ví dụ bạn nhận được 500.000 đồng.
Bạn có thể đặt mục tiêu giữ lại 50.000 hoặc 100.000 đồng.
Số còn lại mới là số tiền bạn được phép sử dụng.
Không nhất thiết phải đúng một tỷ lệ cố định.
Quan trọng là bạn hình thành được thói quen:
Nhận tiền → dành một phần cho tương lai → sử dụng phần còn lại.
Đặt mục tiêu tiết kiệm cụ thể
“Mình muốn tiết kiệm tiền” là một mục tiêu khá mơ hồ.
Hãy biến nó thành:
“Mình muốn tiết kiệm 500.000 đồng để mua một cuốn sách, một món đồ học tập hoặc phục vụ một mục tiêu phù hợp với gia đình.”
Khi có mục tiêu cụ thể, việc không tiêu một khoản nhỏ sẽ dễ dàng hơn.
Bởi vì bạn biết mình đang giữ tiền cho điều gì.
Tiết kiệm không có mục tiêu đôi khi rất khó.
Tiết kiệm để đạt được một điều mình thực sự muốn lại dễ hơn nhiều.
Hãy chia tiền thành những “chiếc hộp”
Bạn có thể tưởng tượng số tiền mình có được chia thành vài phần.
Tiền cần thiết: những khoản phục vụ học tập và sinh hoạt.
Tiền vui chơi: những khoản bạn được phép dùng để giải trí.
Tiền tiết kiệm: khoản bạn không sử dụng cho những nhu cầu nhất thời.
Tiền cho mục tiêu: dành cho một món đồ hoặc kế hoạch cụ thể.
Bạn không nhất thiết phải dùng tài khoản ngân hàng riêng cho từng phần.
Có thể đơn giản là ghi ra giấy hoặc dùng các mục trong một ứng dụng ghi chú.
Mục đích là để mỗi đồng tiền có một nhiệm vụ.
Tiền tiết kiệm không phải tiền “còn dư”
Nếu bạn có thói quen:
“Tiêu hết rồi còn bao nhiêu thì tiết kiệm.”
rất có thể cuối cùng bạn chẳng còn gì.
Hãy thử đổi thành:
“Mình tiết kiệm trước, sau đó mới tính số tiền được phép tiêu.”
Chỉ một thay đổi nhỏ trong cách suy nghĩ cũng có thể tạo ra khác biệt.
Cẩn thận với mua hàng trong game và ứng dụng
Đây là một khoản chi mà nhiều bạn không nhận ra mình đang tiêu nhiều.
Một vật phẩm vài chục nghìn.
Một gói nâng cấp.
Một lần quay.
Một món đồ trang trí.
Từng khoản có vẻ nhỏ.
Nhưng khi mua nhiều lần, số tiền có thể tăng rất nhanh.
Trước khi thanh toán, hãy hỏi:
“Nếu món đồ này không tồn tại, mình có thực sự thiếu thứ gì không?”
Nếu câu trả lời là không, bạn có thể cân nhắc giữ tiền.
Đừng để “flash sale” quyết định thay bạn
“Chỉ còn 10 phút!”
“Chỉ còn 3 sản phẩm!”
“Giảm 70% hôm nay!”
Những thông điệp như vậy có thể khiến bạn cảm thấy phải mua ngay.
Nhưng hãy nhớ:
Một món đồ giảm giá vẫn là một khoản chi.
Nếu bạn không cần nó, mua với giá thấp vẫn có thể là tiêu tiền không cần thiết.
Đừng hỏi:
“Mình tiết kiệm được bao nhiêu vì mua nó?”
Hãy hỏi:
“Nếu không có chương trình giảm giá, mình có định mua nó không?”
Đừng vay tiền để mua những thứ mình không cần
Nếu một món đồ quá đắt so với số tiền bạn đang có, đừng vội tìm cách vay hoặc mượn chỉ để sở hữu nó.
Đặc biệt với những khoản mua phục vụ giải trí hoặc chạy theo xu hướng.
Hãy học cách chờ.
Chờ để tiết kiệm đủ tiền.
Chờ để xem mình có thực sự cần không.
Chờ để quyết định tỉnh táo hơn.
Khả năng chờ đợi là một kỹ năng tài chính rất đáng giá.
Nếu bố mẹ cho tiền, hãy học cách trân trọng số tiền đó
Có thể hiện tại bạn chưa tự kiếm được nhiều tiền.
Điều đó không có nghĩa tiền tiêu vặt không có giá trị.
Đằng sau số tiền bố mẹ đưa cho bạn có thể là nhiều giờ làm việc.
Vì vậy, học cách quản lý tiền cũng là một cách trân trọng công sức của gia đình.
Không cần cảm thấy tội lỗi mỗi khi tiêu tiền.
Chỉ cần tập thói quen biết mình đang tiêu vào đâu.
Đừng ngại nói “Mình không mua”
Bạn bè rủ đi ăn.
Bạn không đủ tiền.
Đừng vì ngại mà cố mua.
Bạn bè rủ mua một món đồ.
Bạn không cần.
Đừng mua chỉ vì sợ bị nói là “keo”.
Bạn có thể nói đơn giản:
“Mình đang tiết kiệm.”
Hoặc:
“Món này mình không cần.”
Biết từ chối một khoản chi không phù hợp là một kỹ năng.
Bạn không cần tiêu tiền để chứng minh mình thuộc về một nhóm.
Hãy thử thử thách tiết kiệm 30 ngày
Nếu bạn muốn bắt đầu ngay, hãy thử một thử thách rất đơn giản.
Trong 30 ngày:
Ghi lại mọi khoản chi.
Không mua ngay những món không cần thiết.
Chờ 24 giờ trước khi mua một món đồ theo cảm hứng.
Mỗi lần nhận tiền, dành một phần nhỏ để tiết kiệm.
Cuối mỗi tuần, xem lại mình đã tiêu vào đâu.
Không cần tiết kiệm một số tiền thật lớn.
Mục tiêu của thử thách là tập kiểm soát hành vi của mình.
Sau 30 ngày, hãy nhìn lại
Đừng chỉ hỏi:
“Mình tiết kiệm được bao nhiêu?”
Hãy hỏi thêm:
“Khoản nào mình tiêu mà không thấy tiếc?”
“Khoản nào mình mua xong thấy không đáng?”
“Thứ gì khiến mình tiêu tiền nhiều nhất?”
“Mình có thể thay đổi điều gì trong tháng tới?”
Đây mới chính là quá trình học quản lý tài chính.
Điều quan trọng nhất
Bạn không cần trở thành một chuyên gia tài chính.
Cũng không cần phải có thật nhiều tiền.
Ngay từ khi còn là học sinh, chỉ cần học được vài điều cơ bản:
Biết mình có bao nhiêu.
Biết tiền đi đâu.
Phân biệt điều mình cần và điều mình muốn.
Biết chờ trước khi mua.
Dành một phần tiền cho tương lai.
Không chạy theo người khác.
Không vay hoặc mượn chỉ để mua những thứ không cần thiết.
Và quan trọng nhất:
Không để cảm xúc quyết định cách mình sử dụng tiền.
Tiền không phải thứ làm nên giá trị của một con người.
Nhưng cách bạn sử dụng tiền có thể cho thấy bạn đang học cách chịu trách nhiệm với những lựa chọn của mình như thế nào.
Bạn không cần tiết kiệm được hàng triệu đồng ngay hôm nay.
Chỉ cần lần sau khi chuẩn bị mua một món đồ, bạn dừng lại vài giây và tự hỏi:
“Mình thật sự cần nó, hay chỉ muốn nó ngay lúc này?”
Nếu bạn bắt đầu hỏi được câu đó, bạn đã bắt đầu học cách quản lý tiền.
Checklist: Teen quản lý tiền của mình
☐ Tôi biết mỗi tháng mình có khoảng bao nhiêu tiền để sử dụng.
☐ Tôi ghi lại những khoản chi quan trọng.
☐ Tôi biết đâu là thứ mình cần và đâu là thứ mình muốn.
☐ Tôi không mua ngay chỉ vì thấy quảng cáo hoặc khuyến mãi.
☐ Tôi có thể chờ trước khi mua một món đồ không cần thiết.
☐ Tôi dành một phần tiền để tiết kiệm.
☐ Tôi có ít nhất một mục tiêu tiết kiệm cụ thể.
☐ Tôi không tiêu tiền chỉ để chạy theo bạn bè.
☐ Tôi không cung cấp thông tin tài chính, mật khẩu, mã OTP cho người khác.
☐ Nếu có vấn đề liên quan đến tiền bạc mà tôi không hiểu, tôi sẽ hỏi bố mẹ hoặc người lớn đáng tin cậy.
Miss Teen Dictionary
Quản lý tài chính cá nhân = biết mình có bao nhiêu tiền, tiền đến từ đâu, đang được sử dụng vào đâu và chủ động quyết định cách sử dụng tiền.
Tiết kiệm = dành lại một phần tiền hiện có để sử dụng cho mục tiêu trong tương lai thay vì tiêu hết ngay.
Chi tiêu theo cảm xúc = mua một thứ chủ yếu vì cảm xúc nhất thời như buồn, vui, thích thú, bị ảnh hưởng bởi quảng cáo hoặc muốn giống người khác, thay vì vì nhu cầu thực sự.
FOMO tài chính = cảm giác sợ bỏ lỡ một món hàng, xu hướng hoặc cơ hội mua sắm khiến bạn muốn chi tiền ngay dù chưa chắc mình cần.
Nếu gặp: Hãy dừng lại, chờ một khoảng thời gian, xem lại mục tiêu tiết kiệm và tự hỏi liệu mình có thực sự cần món đồ đó hay không.
Câu nhớ nhanh: “Không phải kiếm được bao nhiêu mới quan trọng. Quan trọng là bạn học được cách giữ và sử dụng số tiền mình có như thế nào.”