Có những cuộc tranh luận với bố mẹ bắt đầu từ một chuyện rất nhỏ.
“Con muốn đi chơi với các bạn tối nay.”
“Không được.”
“Tại sao ạ?”
“Vì bố mẹ nói không được là không được.”
“Nhưng các bạn con đều đi!”
“Bố mẹ không quan tâm các bạn con thế nào.”
Rồi bạn đóng cửa phòng.
Trong đầu chỉ còn một câu:
“Bố mẹ chẳng bao giờ hiểu mình.”
Đôi khi cũng là chuyện điện thoại.
Bố mẹ muốn bạn giảm thời gian dùng mạng xã hội.
Bạn nghĩ bố mẹ đang kiểm soát mình.
Bố mẹ hỏi bạn đi đâu, với ai, mấy giờ về.
Bạn cảm thấy mình không còn được tự do.
Bố mẹ muốn bạn học ngành này.
Bạn lại muốn một hướng hoàn toàn khác.
Hai bên đều nghĩ mình có lý.
Và cuối cùng, chẳng ai thực sự nghe ai.
Nếu bạn đang ở trong tình huống đó, có một điều cần hiểu trước:
Không tìm được tiếng nói chung với bố mẹ không có nghĩa là bạn và bố mẹ không yêu thương nhau.
Bố mẹ không phải lúc nào cũng hiểu bạn
Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng khi đang tức giận thì rất khó chấp nhận.
Bạn đang sống trong một thế giới rất khác với thế giới mà bố mẹ từng lớn lên.
Bạn có Internet.
Mạng xã hội.
Các nhóm chat.
Những nghề nghiệp mới.
Những xu hướng mới.
Những cách giao tiếp mà có thể bố mẹ chưa từng trải qua khi bằng tuổi bạn.
Vì vậy, đôi khi bạn nói:
“Con chỉ muốn đi chơi với bạn.”
Nhưng bố mẹ lại nghe thành:
“Con muốn đi đến một nơi mà bố mẹ không biết có an toàn hay không.”
Bạn nói:
“Con muốn dùng điện thoại thêm một chút.”
Bố mẹ lại nghĩ:
“Con đang dành quá nhiều thời gian cho điện thoại.”
Bạn nói:
“Con không muốn học ngành này.”
Bố mẹ lại nghe thành:
“Con chưa biết mình muốn gì và đang quyết định một cách bốc đồng.”
Hai bên có thể đang nói cùng một chuyện nhưng lại nhìn nó từ hai phía hoàn toàn khác nhau.
Nhưng bố mẹ cũng không phải lúc nào đúng
Hiểu cho bố mẹ không có nghĩa là bạn phải cho rằng bố mẹ luôn đúng.
Bố mẹ cũng là con người.
Họ có thể lo lắng quá mức.
Có thể nóng giận.
Có thể áp đặt suy nghĩ của mình.
Có thể dùng những kinh nghiệm của thời trước để đánh giá một vấn đề rất khác ở hiện tại.
Và đôi khi, bố mẹ có thể hiểu sai bạn.
Điều quan trọng là bạn không cần phải chọn một trong hai thái cực:
“Bố mẹ luôn đúng.”
hoặc
“Bố mẹ chẳng hiểu gì cả.”
Sự thật thường phức tạp hơn.
Có những chuyện bố mẹ đúng.
Có những chuyện bạn đúng.
Và cũng có những chuyện cả hai bên đều cần thay đổi cách nhìn.
Đừng cố nói chuyện khi cả hai đang tức giận
Đây là một trong những điều đơn giản nhất nhưng rất dễ quên.
Khi bạn đang tức, mục tiêu của cuộc nói chuyện thường không còn là giải quyết vấn đề.
Bạn muốn thắng.
Bạn muốn bố mẹ phải thừa nhận rằng bạn đúng.
Bố mẹ cũng vậy.
Và thế là một câu nói bình thường có thể biến thành:
“Lúc nào bố mẹ cũng thế!”
“Con lúc nào cũng cãi!”
“Bố mẹ chẳng bao giờ nghe con!”
“Con có bao giờ nghe bố mẹ đâu!”
Cuộc nói chuyện ban đầu là về việc đi chơi.
Nhưng cuối cùng lại lôi tất cả những chuyện từ vài năm trước ra.
Nếu bạn thấy cả hai đang quá nóng, đôi khi câu trưởng thành nhất là:
“Bây giờ con đang hơi tức. Mình nói chuyện lại sau được không ạ?”
Đó không phải là bỏ chạy.
Đó là tạm dừng để không nói những lời mình sẽ hối hận.
Thay vì nói “bố mẹ không bao giờ hiểu con”, hãy nói điều cụ thể
“Bố mẹ không hiểu con” là một câu rất dễ nói.
Nhưng nó không giúp bố mẹ biết phải hiểu điều gì.
Hãy thử nói cụ thể hơn.
Thay vì:
“Bố mẹ lúc nào cũng kiểm soát con.”
Có thể nói:
“Con cảm thấy khá áp lực khi mỗi lần đi đâu cũng phải giải thích rất nhiều. Con muốn bố mẹ cho con thử tự chịu trách nhiệm nhiều hơn.”
Thay vì:
“Bố mẹ chẳng bao giờ tin con.”
Có thể nói:
“Con muốn bố mẹ thử cho con một cơ hội để chứng minh rằng con có thể tự quản lý thời gian.”
Thay vì:
“Con ghét ngành này.”
Có thể nói:
“Con muốn tìm hiểu thêm một số ngành khác vì con thấy mình phù hợp với chúng hơn. Con muốn bố mẹ nghe thử lý do của con trước khi quyết định.”
Những câu như vậy khó nói hơn một chút.
Nhưng chúng khiến cuộc trò chuyện trở thành vấn đề giữa người với vấn đề, thay vì người với người.
Hãy nói về điều bạn muốn, không chỉ nói về điều bạn ghét
Nếu bạn chỉ nói:
“Con không muốn.”
Bố mẹ sẽ hỏi:
“Vậy con muốn gì?”
Và nếu bạn không có câu trả lời, bố mẹ càng có lý do để lo lắng.
Ví dụ bạn không muốn bố mẹ giới hạn thời gian sử dụng điện thoại.
Thay vì chỉ nói:
“Con không thích bố mẹ quản.”
Hãy thử đưa ra một phương án:
“Con muốn tự quản lý thời gian dùng điện thoại. Con có thể hoàn thành bài trước, sau đó mới dùng. Nếu con không giữ được thì mình có thể điều chỉnh lại.”
Bây giờ bạn không chỉ phản đối.
Bạn đang đưa ra một giải pháp.
Điều đó khiến bố mẹ dễ lắng nghe hơn.
Muốn được tự do hơn, hãy chứng minh rằng mình có thể chịu trách nhiệm
Đây là một sự thật có thể bạn không thích nghe.
Rất nhiều khi bố mẹ không cho bạn tự do không phải vì họ muốn kiểm soát bạn.
Họ chưa tin rằng bạn có thể tự quản lý sự tự do đó.
Nếu bạn muốn được về nhà muộn hơn, hãy bắt đầu bằng việc đúng giờ khi bố mẹ đã cho phép.
Nếu muốn tự quản lý việc học, hãy cố gắng hoàn thành công việc mà không cần bố mẹ nhắc liên tục.
Nếu muốn dùng điện thoại thoải mái hơn, hãy cho thấy bạn vẫn ngủ đủ, học tập và sinh hoạt bình thường.
Tự do thường đi cùng trách nhiệm.
Bạn càng chứng minh được rằng mình có trách nhiệm, bố mẹ càng có cơ sở để nới rộng giới hạn.
Đừng dùng “nhà bạn con ai cũng được” làm vũ khí
Đây là một câu rất quen thuộc:
“Bạn con được bố mẹ cho đi mà!”
Hoặc:
“Bố mẹ của bạn ấy còn cho dùng điện thoại thoải mái.”
Nhưng câu này thường không hiệu quả.
Bởi vì bố mẹ bạn không phải bố mẹ của người khác.
Mỗi gia đình có hoàn cảnh, nguyên tắc và mức độ lo lắng khác nhau.
Thay vì so sánh, hãy nói về chính mình:
“Con muốn bố mẹ xem xét cho con thử một lần. Con sẽ báo địa điểm, đi cùng ai và về đúng giờ.”
Đó là một đề nghị cụ thể.
Và cụ thể luôn dễ thảo luận hơn việc so sánh.
Có những chuyện bố mẹ nói “không” vì họ sợ
Đôi khi bạn nghe một chữ “không” và nghĩ:
“Bố mẹ không tin mình.”
Nhưng phía sau chữ “không” có thể là:
“Bố mẹ sợ con gặp nguy hiểm.”
“Bố mẹ sợ con bị lừa.”
“Bố mẹ sợ con đi quá xa.”
“Bố mẹ sợ con gặp người không tốt.”
“Bố mẹ chưa biết nơi đó như thế nào.”
Khi bạn hiểu nỗi lo phía sau, bạn có thể giải quyết đúng vấn đề.
Nếu bố mẹ sợ bạn đi chơi không an toàn, hãy cung cấp thông tin.
Đi đâu?
Với ai?
Ai đưa đón?
Mấy giờ về?
Có thể liên lạc bằng cách nào?
Đôi khi bố mẹ không cần bạn tranh luận.
Họ chỉ cần cảm thấy rằng bạn đã suy nghĩ trước.
Còn chuyện tương lai thì sao?
Đây có thể là một trong những xung đột lớn nhất giữa cha mẹ và con cái.
Bố mẹ muốn bạn học một ngành “ổn định”.
Bạn muốn một nghề hoàn toàn khác.
Bố mẹ có thể nói:
“Ngành đó sau này làm gì?”
“Học cái này mới có tương lai.”
“Con còn nhỏ, con biết gì mà chọn?”
Bạn lại nghĩ:
“Đó là cuộc đời của con.”
Cả hai bên đều có lý do.
Trong trường hợp này, đừng biến cuộc trò chuyện thành cuộc chiến giữa:
“Con muốn.”
và
“Bố mẹ muốn.”
Hãy biến nó thành:
“Chúng ta cùng tìm hiểu xem lựa chọn nào phù hợp nhất với con.”
Tìm hiểu ngành học.
Tìm hiểu công việc thực tế.
Tìm hiểu yêu cầu tuyển dụng.
Tìm hiểu cơ hội phát triển.
Tìm hiểu cả những khó khăn.
Khi bạn đưa ra một lựa chọn có suy nghĩ, bố mẹ sẽ dễ nhìn thấy rằng đó không chỉ là một ý thích nhất thời.
Không phải cuộc tranh luận nào cũng cần có người thắng
Đây là điều mà nhiều người chỉ hiểu sau khi lớn hơn.
Trong gia đình, thắng một cuộc tranh luận đôi khi không có nghĩa là bạn đã giải quyết được vấn đề.
Bạn có thể nói một câu khiến bố mẹ không thể đáp lại.
Bạn có thể chứng minh rằng mình đúng.
Nhưng nếu sau đó cả nhà không ai muốn nói chuyện với nhau thì có thực sự là chiến thắng không?
Mục tiêu của một cuộc trò chuyện với bố mẹ không nên là:
“Con phải thắng.”
Mà là:
“Làm sao để cả hai bên hiểu nhau hơn một chút?”
Nhưng nếu bố mẹ không chịu lắng nghe thì sao?
Đôi khi bạn đã cố gắng nói chuyện bình tĩnh nhưng bố mẹ vẫn không nghe.
Bạn giải thích nhưng bị ngắt lời.
Bạn đưa ra lý do nhưng bị gạt đi.
Bạn cảm thấy mọi quyết định đều đã được đưa ra trước khi bạn kịp nói.
Nếu vậy, hãy thử tìm một thời điểm khác.
Hoặc viết ra những điều bạn muốn nói.
Một lá thư hoặc một tin nhắn đôi khi giúp bạn diễn đạt rõ hơn khi nói trực tiếp quá khó.
Bạn cũng có thể nhờ một người lớn đáng tin cậy giúp hai bên nói chuyện, chẳng hạn người thân mà cả bạn và bố mẹ đều tin tưởng.
Điều đó không có nghĩa bạn đang “mách” bố mẹ.
Bạn chỉ đang tìm một cách khác để mọi người có thể nghe nhau.
Nếu xung đột trong gia đình đi kèm với đe dọa, bạo lực hoặc khiến bạn cảm thấy không an toàn, đừng cố tự giải quyết một mình. Hãy tìm một người lớn đáng tin cậy hoặc nguồn hỗ trợ phù hợp càng sớm càng tốt.
Có một điều bạn cũng cần học: chấp nhận rằng bố mẹ có thể lo lắng
Khi còn nhỏ, chúng ta thường nghĩ bố mẹ phải hiểu mình.
Khi lớn hơn một chút, chúng ta bắt đầu nhận ra một điều khác:
Bố mẹ cũng đang học cách làm bố mẹ.
Họ cũng có thể sai.
Họ cũng có thể sợ.
Họ cũng có thể không biết phải xử lý một đứa con đang lớn như thế nào.
Hôm qua họ còn phải nhắc bạn làm bài.
Hôm nay bạn bắt đầu muốn tự quyết định.
Và bố mẹ cũng phải học cách chuyển từ việc “quyết định thay” sang “hướng dẫn và tin tưởng”.
Quá trình đó không phải lúc nào cũng diễn ra ngay lập tức.
Tiếng nói chung đôi khi không nằm ở việc cả hai cùng đồng ý
Đây có lẽ là điều quan trọng nhất.
Bạn và bố mẹ có thể vẫn bất đồng.
Bạn muốn đi chơi nhưng bố mẹ không đồng ý.
Bạn muốn chọn ngành này nhưng bố mẹ thích ngành khác.
Bạn muốn dùng điện thoại nhiều hơn nhưng bố mẹ vẫn đặt giới hạn.
Không phải cứ “tiếng nói chung” là cuối cùng bố mẹ phải nói:
“Được, con muốn gì cũng được.”
Đôi khi tiếng nói chung chỉ đơn giản là:
“Bố mẹ hiểu tại sao con muốn điều đó.”
“Con hiểu tại sao bố mẹ lo.”
“Chúng ta chưa đồng ý, nhưng có thể nói chuyện tiếp.”
Đó đã là một bước rất lớn.
Nếu hôm nay bạn đang cãi nhau với bố mẹ…
Đừng cố giải quyết tất cả mọi chuyện trong một buổi tối.
Hãy chọn một vấn đề quan trọng nhất.
Đợi lúc cả hai bình tĩnh.
Nói về cảm xúc và mong muốn của bạn thay vì công kích.
Đưa ra một phương án cụ thể nếu có thể.
Và quan trọng nhất, hãy thử nghe lý do của bố mẹ trước khi yêu cầu họ nghe lý do của mình.
Bạn không cần phải từ bỏ suy nghĩ của mình.
Bạn chỉ cần cho người đối diện cơ hội được nói.
Và nếu lần đầu tiên chưa giải quyết được, hãy thử lại vào một thời điểm khác.
Một gia đình không phải nơi mọi người luôn đồng ý với nhau. Gia đình là nơi mọi người có thể bất đồng nhưng vẫn cố gắng tìm cách hiểu nhau.
Bạn đang lớn.
Và bố mẹ cũng đang phải học cách để bạn lớn lên.
Có thể hai bên sẽ còn cãi nhau.
Có thể sẽ còn những lần bạn đóng cửa phòng và nghĩ rằng chẳng ai hiểu mình.
Nhưng trước khi kết luận rằng bố mẹ không hiểu mình, hãy thử nói cho họ biết điều bạn thực sự muốn họ hiểu.
Đôi khi khoảng cách giữa hai thế hệ không cần một bài diễn văn dài.
Chỉ cần một người chịu nói:
“Bố mẹ nghe con một chút được không?”
Và một người khác chịu trả lời:
“Ừ, con nói đi.”